Takvimde Olmayan Günler

Salı, 12.20 — Tiflis

Nino Çhikvadze kolay ağlayan bir kadın değildi. Kırk bir yaşındaydı; hayatının çoğunu işi, evi ve iki çocuğunu büyütmek arasında geçirmişti. Eşi kamyon şoförüydü ve bazen günlerce Tiflis dışında çalışırdı. Nino her sabah yedide kalkar, kahvaltıyı hazırlar, çocukları okula gönderir, sonra işe giderdi. En azından onların nereye gittiğini bildiğini düşünürdü.

Bugüne kadar. Bugün on dört yaşındaki oğlu Saba'nın dört gündür okula gitmediğini öğrendi. Dört ders değil, dört saat değil; tam dört gün. Ve kendisine kimse haber vermemişti. Okul müdürü Tamar Gabunia'nın karşısında oturuyor, sakin kalmaya çalışıyordu.

“Bayan Tamar, dört gün devamsızlık yapmış da kimse bana söylememiş mi?”

Tamar ellerini masaya koydu. “Öğretmenler devamsızlığı kaydetmiş. Ama takip ve size haber verme işi doğru yapılmamış. Sorumluluğun nerede aksadığını araştırmalıyız.”

“Her sabah kahvaltısını hazırladım. Giyindi, çantasını aldı, çıktı. Her öğleden sonra da her zamanki gibi eve geldi!”

“Ne kadar endişelendiğinizi anlıyorum.”

Nino telefonunu çıkardı. “Şu fotoğrafa bakın. Dün gönderdi ve ‘Anne, geldim’ yazdı.” Fotoğrafta Saba mavi sırt çantasıyla okul girişinde duruyordu. Kapının yanındaki büyük saat 10.14'ü gösteriyordu.

“Dersler dokuzda başlıyor,” dedi Tamar.

“İlk dersin iptal edildiğini söylemişti.”

“Dün ilk ders iptal edilmedi.”

Nino telefondan gözlerini ayırdı. “Yani bununla ilgili de yalan mı söyledi?”

Annenin Bilmediği Şey

Tamar okul sisteminde Saba'nın ders programını açtı: matematik, Gürcüce, tarih, fen bilimleri ve İngilizce. Bazı derslerin karşısında devamsızlık işareti vardı.

“Bunları öğretmenler mi girdi?”

“Evet. Her öğretmen kendi dersinin yoklamasını tutuyor.”

“Peki ben neden göremedim?”

Tamar duraksadı. “Veli hesabınız henüz etkinleştirilmemişti.”

“Etkin olsaydı öğrenir miydim?”

“Kaydedilen yoklamaları, ders programını ve oğlunuzla ilgili izin verilen öğrenim bilgilerini görebilirdiniz. Otomatik bildirimler ayrıca okulun ayarlarına ve takip prosedürlerine bağlıdır.”

Nino koltuğa yaslandı. “Böyle bir imkânımız olduğunu bile bilmiyordum.”

“Asıl sorun burada,” dedi Tamar. “Bir sisteme sahip olmak yetmez; ailelerin onu kullanmasına yardım etmeliyiz.”

“Ödevlerini de görebilir miyim?”

“Öğretmenin sisteme kaydettiklerini, evet.”

Nino acı acı gülümsedi. “Her akşam ödevin var mı diye sorardım. Yok derdi. Ben de ne harika okul, diye düşünürdüm! Biz her akşam iki saat ödev yapardık!”

Tamar da gülümsedi ama ikisinin de gülümsemesi çabucak kayboldu. Saba o dört gün boyunca neredeydi?

12.45 — NetCity Ofisi

Nika hâlâ sabah restoranda yaşanan olayı düşünüyordu. İlk iş günü için epey şey görmüştü. Mari, Tamar'ın veli erişimini açma talebine yanıt veriyordu.

“Çocuğun nerede olduğunu biz mi bulacağız?” diye sordu Nika.

Mari güldü. “Nika, biz yazılım şirketiyiz, özel dedektif değil!”

“Öyleyse ne yapacağız?”

“Okul yöneticisi veli hesabını etkinleştirmek için rehberlik istiyor. Devamsızlığın araştırılması ve öğrencinin takibi okul ile ailenin sorumluluğu.”

“Yani çocuğun kişisel bilgilerini kafamıza göre açmamalıyız?”

“Aynen öyle. Öğrenci verileri özeldir. Herkes yalnızca görevi ve yetkisi kapsamındaki bilgileri görmeli.”

Mari SkolaPlus veli kılavuzunu açtı.

“Bir annenin aynı okulda iki çocuğu olsun. Veli-çocuk ilişkisi düzgün kaydedilip doğrulandıktan sonra, kendi hesabından ikisine ait yetkili bilgileri görebilir.”

“Diğer çocukların bilgilerini değil.”

“Aferin.”

“Demek anneler artık her akşam ‘Ödevin var mı?’ diye sormak zorunda kalmayacak?”

“Öğretmenin kaydettiklerini doğrudan görecekler.”

Nika ciddi bir yüzle, “Bizim okul zamanımızda bu sistem olsaydı mutlu çocukluk anılarımın yarısı yok olurdu!” dedi.

“Neden?”

“Ödev yapmadığımda öğretmen gelmedi derdim. Kötü not aldığımda da öğretmen kâğıtları henüz okumadı diye açıklardım!”

“Demek bu sistemlerin geliştirilme nedenlerinden biri sensin!” diye güldü Mari.

13.10 — Müdürün Odası

Tamar, Nino'nun biraz daha kalmasını isteyip Saba'nın öğretmenlerinden Eka Tsereteli'yi çağırdı. Gürcüce öğretmeni Eka otuzlu yaşlarında, ince çerçeveli gözlük kullanan ve saçlarını arkadan toplayan bir kadındı.

“Saba'yı en son ne zaman derste gördünüz?”

“Geçen çarşamba,” dedi Eka düşünerek. “O gün üzücü bir olay oldu.”

“Ne olmuştu?”

“Okul kitap fuarında kasadaki para beklenen tutarla uyuşmadı. Bazı öğrenciler hiç kanıt olmadan bir çocuğu para almakla suçladı.”

“Bunu bana neden bildirmediniz?” dedi Tamar.

Eka, fuar sorumlusunun önce muhasebe hatası olabileceğini düşünüp incelemeyi bitirmediğini anlattı. Nino bunun Saba'yla ilişkisini sordu.

“Suçlanan çocuk Saba'nın en yakın arkadaşı Dato Abaşidze. Saba onu savundu.”

“Bizim eve de gelen o sessiz Dato mu?”

“Evet.”

Geçen Çarşamba — Gürcüce Dersi

Ders bitmek üzereydi. Öğrenciler eşyalarını toplarken biri bağırdı: “Öğretmenim! Kitap fuarının parasını Dato aldı!”

Dato ayağa fırladı. “Ben almadım!”

“Öyleyse dün kasanın yanında ne yapıyordun?”

“Kitapları düzenliyordum!”

Bazıları güldü. Dato'nun yüzü kızardı. Saba arka sıradan ayağa kalktı. “Yeter! Kanıtınız varsa gösterin!”

Bir başkası “Niye bu kadar kızıyorsun, ortağı mısın?” diye bağırdı. Kahkahalar arttı.

Eka sınıfı susturup kanıtsız suçlamaların tekrarlanmamasını istedi. Ama bazı sözler ders bittikten sonra da insanın aklında kalır. Dato erkenden çıktı, Saba arkasından gitti. Ertesi günden itibaren ikisi de ilk derste görülmedi.

13.35 — Okundu İşareti

Nino elini alnına koydu. “Yani arkadaşını suçladılar diye dört gün okula gitmedi mi?”

“Henüz bilmiyoruz. Aceleyle karar vermeyelim,” dedi Tamar.

Nino üç kere Saba'yı aradı; yanıt yoktu. “Saba, lütfen cevap ver. Okuldayım,” diye yazdı. Birkaç saniye sonra mesaj okundu. Yanıt geldi: “Anne, iyiyim. Lütfen kızma.”

“Neredesin?” Yanıt gelmedi. “Sadece nerede olduğunu söyle.”

“Okulun yakınında.”

Nino yerinden fırladı; Tamar önce telefonla konuşup çocukları güvenli okul ortamına davet etmesini önerdi. Bu kez Saba açtı.

“Anne…”

“Neredesin?”

“Kitapçının yakınında.”

“Güvende misin?”

“Evet.”

“Dato yanında mı?”

Kısa sessizlik. “Evet.”

“İkiniz de okula gelin. Burada bekleyeceğim.”

“Anne, lütfen kızmadan önce anlatmama izin ver.”

Nino gözlerini kapattı. “Önce dinleyeceğime söz veriyorum.”

14.00 — Küçük Kitapçı

Kitapçı, okula yakın bir ara sokaktaydı. Vitrin ders kitapları, defterler ve renkli kalemlerle doluydu. Yaşlı bir adam tezgâhın arkasında gazete okuyordu. Saba ve Dato rafların yanında duruyordu.

“Her şeyi anlatmalı mıyız?” diye sordu Dato.

“Evet.”

“Ya inanmazlarsa?”

“Bulduğumuz kanıtları göstereceğiz.”

Dato başını eğdi. “Annem insanların beni hırsız sandığını bilsin istemiyorum.”

“Ama ne olduğunu bilmeye hakkı var.”

Saba çantasından mavi bir zarf çıkardı. “Bunu okula götüreceğiz.”

“Emin misin?”

“Hayır,” dedi Saba hafifçe gülümseyerek. “Ama dört gün daha ortadan kaybolamayız!”

14.15 — Yine NetCity

Mari, veli hesabının çocuğun dosyasına ancak yasal velinin kimliği doğrulandıktan sonra bağlanabileceğini anlatıyordu.

“Yani yalnızca öğrencinin adını bilmek yeterli değil?”

“Tabii ki değil. Başvuranın yetkili veli olduğu doğrulanmalı ve okul doğru erişimi tanımlamalı.”

“Demek mesele yalnızca devamsızlığı göstermek değil; verinin güvenliği ve güvenilirliği.”

“Öğreniyorsun,” dedi Mari gülümseyerek.

Nika gururla koltuğa yaslandı. “Yeteneğimin ilk günden keşfedileceğini biliyordum!”

Mari'nin telefonu çaldı. Tamar, veli erişiminin açıldığını ama devamsızlığın takibi sürecinin de gözden geçirilmesi gerektiğini söyledı. Mari, sorumlulukların ve mevcut bildirim ayarlarının yeniden kontrol edilmesini önerdi. Tamar, iki çocuğun az sonra okula döneceğini ekledi.

“Okulun gizemi çözüldü mü?” dedi Nika.

“İnsanları bulmak başka, neden öyle davrandıklarını anlamak başka,” diye yanıtladı Mari.

14.35 — Mavi Zarfın Ardındaki Gerçek

Müdürün kapısı açıldı. Saba ve Dato içeri girdi. Nino oğluna sarıldı, birkaç saniye hiçbir şey söylemedi.

“Dört gün, Saba!”

“Biliyorum anne. Özür dilerim.”

“Nelere ihtimal verdiğimi biliyor musun?”

Saba başını eğdi. Nino derin bir nefes aldı. “Açıklayacağını söyledin. Dinliyorum.”

Dato mavi zarfı masaya koydu. Saba, “Bunlar Dato'nun parayı almadığını göstermeye yardımcı olabilir,” dedi. İçinde kitap alım makbuzları ve bir not vardı; makbuzlardan biri okul fuarı için sipariş edilen kitaplara aitti.

“Bunları nereden buldunuz?” diye sordu Tamar.

“Okula kitap satan dükkândan. Sahibi kopyalarını bulmamıza yardım etti.”

Dato, “Para eksik denilen gün fuar sorumlusuna kitapları yerleştirmekte yardım ediyordum,” dedi.

“Bunu neden o gün anlatmadınız?”

“Bize inanmazsınız diye düşündük,” dedi Saba.

“Bu yüzden okula gelmediniz mi?”

“İlk gün kanıtı çabuk bulacağımızı sandık. Sonra dönmeye korktuk, ne diyeceğimizi bilemedik.”

Nino alçak sesle, “Arkadaşına yardım etmek için bana dört gün yalan mı söyledin?” diye sordu.

Saba'nın gözleri doldu. “Doğru şeyi yaptığımı sanıyordum.”

“Benden yardım isteyebilirdin. Dört gün okulu asmana izin vermezdim ama yardım ederdim.”

Tamar, “Bu makbuzları fuarın hesaplarıyla karşılaştırmalıyız. Henüz kesin sonuca varamayız. Ancak kimsenin kanıtsız Dato'yu suçlamaya hakkı yoktu,” dedi.

Dato ilk kez başını kaldırdı. Tamar ekledi: “Kasayı araştırmak büyüklerin görevi, sizin değil.”

15.10 — İki Ayrı Sorun

“Önümüzde iki ayrı sorun var,” dedi Tamar. “Birincisi, devamsızlıklara zamanında tepki verilmedi. İkincisi, iki çocuk kimsenin onları dinlemeyeceğini düşündü.”

“Yazılım tam olarak nerede yardımcı oluyor?” diye sordu Nino.

Tamar raporu gösterdi. “Yoklama hangi günler sınıfta olmadıklarını gösteriyor. Ödev ve öğrenim raporları da değişen durumu fark etmemizi sağlayabilir. Ailelerin erişimi ve okulun düzgün bildirim prosedürü olursa daha erken haber alırlar.”

“Ama yazılım neden böyle davrandıklarını söyleyemez.”

“Aynen. Hiçbir sistem öğretmen, öğrenci ve aile ilişkilerinin yerini alamaz. Önemli işaretlerin gözden kaçmasını önlemeye yardım eder.”

“Keşke dört gün önce bu raporu görseydim,” dedi Nino.

“Bizim de sizi daha erken aramamız gerekirdi. Sorumluluk okulundu,” dedi Tamar.

17.50 — İlk Günün Sonu

NetCity'de Nika çantasını topluyor, Mari günün işlerini gözden geçiriyordu. Müşteri ziyaretinden Giorgi döndü.

“İlk gün nasıldı?”

“Harika! Sabah restoranda biri neredeyse işini kaybediyordu, öğleden sonra da iki çocuğun dört gün okula gitmediği ortaya çıktı!”

Giorgi şaşkın baktı. “Yazılım şirketine geldiğine emin misin?”

“Ben bile şüphe etmeye başladım!”

Mari güldü. Giorgi, programlar hakkında bir şey öğrenip öğrenmediğini sordu.

“Giriş kaydı nihai devam raporu değildir; vardiya önemlidir. Velilerin okul verilerine doğru yetkiyle erişmesi gerekir. Yönetici şifresini de herkesle paylaşmamak gerekir.”

“İlk gün için fena değil.”

Nika uzak köşeye baktı. Kırlaşmış saçlı adam hâlâ bilgisayarının başındaydı, sessizce kendi işiyle ilgileniyordu.

“O köşedeki çalışma arkadaşımız hep böyle sessiz midir?” diye Mari'ye fısıldadı.

“Çoğu zaman.”

“Sabahtan beri ya kod yazıyor ya cihazlarla uğraşıyor. Yemek yedi mi acaba?”

Mari bir şey diyecek oldu, vazgeçti. “Onu zamanla tanırsın.”

“Umarım bir gün monitörün arkasından çıkar da adımı öğrenir!”

Mari gülmemek için önündeki rapora döndü.

18.05 — Son Kalan

Çalışanlar teker teker çıktı. Nika vedalaşırken kod açık duran monitörün, küçük elektronik kartın ve parçaların bulunduğu masadan geçti. Adam başını kaldırdı.

“Nika, ilk günün nasıldı?”

Nika sessiz arkadaşının adını bilmesine şaşırdı. “Çok iyiydi, sağ ol… Morteza, değil mi?”

“Evet.”

“Sen hâlâ çalışıyor musun?”

“Biraz daha.”

“Ben artık gidiyorum. Kendimi bir haftadır çalışmış gibi hissediyorum!”

Morteza gülümsedi. “İlk günler normal. Eline sağlık.”

“Yarın görüşürüz!”

Nika dışarı çıktı. Morteza'yı hâlâ programlamaya fazla dalan teknik bir çalışma arkadaşı sanıyordu. Başka bir şey değil.

19.42 — Geçmişten Gelen Mesaj

Ofis sessizdi. Morteza bilgisayar başındaydı; fanın sesiyle klavye tıkırtısı duyuluyordu. Telefonu titredi. Kayıtlı olmayan bir Gürcistan numarası yazmıştı: “Merhaba. Beni hatırlamazsınız sanırım. Yıllar önce binamıza asansör kontrol cihazı kurmuştunuz. Bir konuyu konuşmak istiyorum.”

“Merhaba, buyurun,” diye yazdı Morteza.

“O cihaz hâlâ çalışıyor.”

Morteza'nın yüzünde küçük bir gülümseme belirdi. Ama sonraki mesaj gülümsemesini sildi: “Yalnızca bilmeniz gerektiğini düşündüğüm bir şey var.” Yazıyor işareti göründü, kayboldu, sonra yeniden belirdi.

“Yarın görüşebilir miyiz? Tiflis'teki ilk projelerinizden biriyle ilgili.”

Morteza saate baktı: 19.46. O binayı yıllardır düşünmemişti. Kendi kontrol cihazını kurduğu ilk yerlerden biriydi; o günlerde ürünü dinlemek isteyen birini bulmak bile zordu. Mesajı tekrar okudu ve kod penceresini açmak yerine ekrandaki bilinmeyen numaraya bakmayı sürdürdü.

İkinci Bölümün Sonu

Bu Bölümde Öğrendiklerimiz

1. Öğrenci yoklamaları ancak okul veriyi zamanında kaydedip kontrol ettiğinde faydalıdır.
2. Veli hesabı katılımı, programı, öğretmenin kaydettiği ödevleri ve izin verilen iletişimi gösterir.
3. Erişim, doğrulanmış veli kimliğine ve okulun yetkilendirmesine dayanmalıdır.
4. Bildirim ve raporlar insani takibin yerini tutmaz.
5. Sistem gerçekleri görünür kılar; insanların davranış nedenleri ise konuşarak ve araştırarak anlaşılır.

Resmî bağlantılar:
https://skolaplus.ge/
https://skolaplus.ge/school-attendance

Yayın notu: Bu kurmaca bir anlatıdır; yan karakterler ve olaylar hayal ürünüdür. Çizimler gerçek yazılım ekran görüntüleri değildir. İşlevlerle ilgili iddialar yayımdan önce aktif sürümle karşılaştırılmalıdır.