روزهایی که در تقویم نبود

سه‌شنبه، ساعت ۱۲:۲۰ — تفلیس

نینو چخیکوادزه از آن زن‌هایی نبود که به‌راحتی گریه کنند.
چهل‌ویک سال داشت و بیشتر عمرش را میان کار، خانه و بزرگ‌کردن دو فرزند گذرانده بود. همسرش راننده کامیون بود و گاهی چند روز متوالی خارج از تفلیس کار می‌کرد.
هر روز صبح ساعت هفت بیدار می‌شد، صبحانه آماده می‌کرد، بچه‌ها را راهی مدرسه می‌کرد و بعد خودش به محل کار می‌رفت. فکر می‌کرد دست‌کم از رفت‌وآمد فرزندانش خبر دارد.
تا امروز.
امروز فهمیده بود پسر چهارده‌ساله‌اش، سابا، چهار روز به مدرسه نرفته است.
چهار روز. نه چهار ساعت و نه چهار کلاس.
و او هیچ خبری نداشت.
مقابل میز تامار گابونیا، مدیر مدرسه، نشسته بود و تلاش می‌کرد آرام بماند.

ـ خانم تامار، یعنی چهار روز غیبت کرده و هیچ‌کس به من خبر نداده؟
تامار دست‌هایش را روی میز گذاشت.
ـ غیبت‌ها توسط معلم‌ها ثبت شده، ولی پیگیری و اطلاع‌رسانی به شما درست انجام نشده. باید مسئولیت این بخش رو بررسی کنیم.
ـ من هر روز صبح براش صبحانه درست می‌کردم. لباس می‌پوشید، کیفش رو برمی‌داشت و می‌رفت. بعدازظهر هم مثل همیشه برمی‌گشت خونه!
تامار آرام گفت: «می‌فهمم که نگرانید.»
نینو کیفش را باز کرد و تلفن را بیرون آورد.
ـ این عکس رو ببینید. دیروز خودش فرستاده. نوشته: «مامان، رسیدم.»
روی صفحه، سابا با کیف آبی‌رنگ جلوی مدرسه ایستاده بود. ساعت بزرگ نزدیک در ورودی، ده و چهارده دقیقه را نشان می‌داد.
تامار به تصویر نگاه کرد.
ـ کلاس‌ها از ساعت نه شروع می‌شن.
ـ گفت کلاس اولشون کنسل شده.
ـ دیروز کلاس اول کنسل نشده بود.
نینو نگاهش را از تلفن گرفت.
ـ یعنی درباره این هم دروغ گفته؟

چیزی که مادر نمی‌دانست

تامار برنامه درسی سابا را در سامانه مدرسه باز کرد. ریاضی، زبان گرجی، تاریخ، علوم، زبان انگلیسی؛ مقابل چند جلسه علامت غیبت دیده می‌شد.
ـ این‌ها رو معلم‌ها ثبت کردن؟
ـ بله. هر معلم حضور کلاس خودش رو ثبت می‌کنه.
ـ پس چرا من نمی‌تونستم ببینم؟
تامار مکث کرد.
ـ دسترسی والدین برای شما هنوز فعال نشده بود.
ـ یعنی اگر فعال بود، می‌فهمیدم؟
ـ می‌تونستید حضور ثبت‌شده، برنامه و بخش‌هایی از وضعیت درسی پسرتون رو ببینید. اطلاع‌رسانی خودکار هم به تنظیمات و روند پیگیری مدرسه بستگی داره.
نینو به تکیه‌گاه صندلی چسبید.
ـ من اصلاً نمی‌دونستم چنین امکانی داریم.
تامار گفت: «اشکال همین‌جاست. داشتن سامانه کافی نیست؛ ما باید کمک کنیم خانواده‌ها هم بتونن ازش استفاده کنن.»
ـ تکلیف‌هاش رو هم می‌شه دید؟
ـ تکلیف‌هایی رو که معلم در سامانه ثبت کرده، بله.
نینو لبخند تلخی زد.
ـ هر شب می‌پرسیدم تکلیف داری؟ می‌گفت نه. منم می‌گفتم عجب مدرسه خوبی! زمان ما هر شب دو ساعت مشق می‌نوشتیم!
تامار هم لبخند زد، اما لبخند هر دو زود محو شد.
هنوز یک سؤال روی میز بود: سابا آن چهار روز کجا رفته بود؟

ساعت ۱۲:۴۵ — دفتر نت‌سیتی

نیکا هنوز در فکر ماجرای صبح رستوران بود. برای روز اول، اتفاق‌های زیادی دیده بود.
ماری در حال پاسخ به درخواست تامار درباره راه‌اندازی دسترسی والدین بود.
نیکا پرسید: «یعنی ما باید بفهمیم بچه کجا بوده؟»
ماری خندید.
ـ نه نیکا! ما شرکت نرم‌افزاری هستیم، کارآگاه خصوصی نیستیم!
ـ پس قراره چی کار کنیم؟
ـ مسئول مدرسه برای فعال‌کردن حساب والدین راهنمایی می‌خواد. موضوع غیبت و پیگیری دانش‌آموز با خود مدرسه و خانواده‌ست.
ـ یعنی ما نباید اطلاعات اون بچه رو همین‌طوری ببینیم؟
ـ دقیقاً. اطلاعات دانش‌آموز شخصیه. هرکس فقط در محدوده دسترسی و مسئولیت خودش باید اطلاعات رو ببینه.
ماری بخش راهنمای والدین اسکولا پلاس را باز کرد.

ـ فرض کن مادری دو تا بچه در یک مدرسه داره. وقتی رابطه والد و فرزندان درست ثبت و تأیید بشه، می‌تونه اطلاعات مجاز مربوط به هر دو رو از حساب خودش ببینه.
ـ ولی اطلاعات بچه‌های بقیه رو نه.
ـ آفرین.
نیکا به صفحه نگاه کرد.
ـ یعنی مادرها دیگه لازم نیست هر شب از بچه‌ها بپرسن تکلیف داری یا نه؟
ـ اطلاعاتی رو که معلم ثبت کرده، مستقیم می‌بینن.
نیکا لحظه‌ای فکر کرد و با قیافه جدی گفت:
ـ اگر زمان مدرسه ما این سیستم بود، نصف خاطرات خوش کودکی‌مون از بین می‌رفت!
ماری خندید.
ـ چرا؟
ـ چون هر وقت تکلیف نداشتم، می‌گفتم معلم نیومده. هر وقت نمره بد می‌گرفتم هم می‌گفتم هنوز برگه‌ها رو تصحیح نکردن!
ـ پس تو یکی از دلایل ساخت چنین سیستمی هستی!

ساعت ۱۳:۱۰ — دفتر مدیر مدرسه

تامار از نینو خواست چند دقیقه دیگر بماند. سپس یکی از معلم‌های سابا را دعوت کرد.
اِکا تسرتلی، معلم زبان گرجی، زنی سی‌وچندساله با عینک باریک بود که موهایش را همیشه پشت سر می‌بست.
تامار پرسید: «آخرین بار سابا رو کی سر کلاس دیدی؟»
اِکا کمی فکر کرد.
ـ چهارشنبه هفته گذشته.
نینو پرسید: «رفتارش عادی بود؟»
ـ راستش نه کاملاً. اون روز یه موضوع ناراحت‌کننده پیش اومد.
ـ چه موضوعی؟
اِکا نگاهی به تامار انداخت.
ـ توی نمایشگاه کتاب مدرسه، حساب پول صندوق با چیزی که انتظار داشتن جور درنیومد. بعضی دانش‌آموزها بدون مدرک یکی از بچه‌ها رو متهم کردن که پول برداشته.
تامار با ناراحتی پرسید: «چرا این موضوع به من گزارش نشده بود؟»
اِکا توضیح داد مسئول نمایشگاه ابتدا احتمال اشتباه حسابداری داده و هنوز بررسی را تمام نکرده بوده است.
نینو گفت: «این چه ربطی به سابا داره؟»
اِکا آهسته جواب داد: «چون کسی که متهمش کردن، بهترین دوست ساباست. داتو آباشیدزه.»
نینو نام را تکرار کرد.
ـ داتو؟ اون پسر کم‌حرفی که چند بار خونه ما اومده؟
ـ بله. و سابا اون روز ازش دفاع کرد.

چهارشنبه هفته گذشته — کلاس زبان گرجی

کلاس تقریباً تمام شده بود و دانش‌آموزها مشغول جمع‌کردن وسایلشان بودند که یکی با صدای بلند گفت:
ـ خانم معلم! پول نمایشگاه رو داتو برداشته!
داتو از جایش بلند شد.
ـ من برنداشتم!
ـ پس چرا دیروز کنار صندوق بودی؟
ـ چون داشتم کتاب‌ها رو مرتب می‌کردم!
چند نفر خندیدند. صورت داتو سرخ شد.
سابا از ردیف آخر بلند شد.
ـ بس کنید دیگه! اگه مدرک دارید نشون بدید!
یکی از بچه‌ها گفت: «تو چرا ناراحتی؟ شریکشی؟»
خنده بلندتری در کلاس پیچید.
اِکا از بچه‌ها خواست آرام باشند و اتهام بی‌مدرک را تکرار نکنند. اما حرف‌هایی هست که حتی پس از تمام‌شدن کلاس در ذهن آدم می‌مانند.
آن روز داتو زودتر از بقیه از کلاس خارج شد. سابا پشت سرش رفت.
از فردای آن روز، هیچ‌کدام در کلاس اول دیده نشدند.

ساعت ۱۳:۳۵ — پیام خوانده‌شده

نینو دستش را روی پیشانی گذاشت.
ـ یعنی سابا چهار روز مدرسه نیومده، چون دوستش رو متهم کردن؟
تامار گفت: «هنوز نمی‌دونیم. نباید زود نتیجه بگیریم.»
نینو با سابا تماس گرفت. یک بار. دو بار. سه بار. پاسخی نیامد.
برای او نوشت: «سابا، لطفاً جواب بده. من مدرسه هستم.»
چند ثانیه بعد، پیام خوانده شد.
پاسخ آمد: «مامان، حالم خوبه. لطفاً عصبانی نشو.»
نینو فوری نوشت: «الان کجایی؟»
پاسخی نیامد. دوباره نوشت: «فقط بگو کجایی.»
«نزدیک مدرسه.»
نینو بلند شد؛ اما تامار پیشنهاد کرد ابتدا با پسرش صحبت کند و از او بخواهد به محیط امن مدرسه برگردد.
این بار سابا تلفن را جواب داد.
ـ مامان...
ـ الان کجایی؟
ـ نزدیک کتابفروشی.
ـ سالمی؟
ـ آره.
ـ داتو پیشته؟
سکوت کوتاهی شد.
ـ آره.
ـ هر دوتون بیاید مدرسه. من همین‌جا منتظرم.
سابا آهسته گفت: «مامان، فقط قبل از اینکه دعوام کنی بذار توضیح بدم.»
نینو چشمانش را بست.
ـ قول می‌دم اول گوش کنم.

ساعت ۱۴:۰۰ — کتابفروشی کوچک

کتابفروشی در خیابانی فرعی نزدیک مدرسه قرار داشت. ویترینش پر از کتاب‌های کمک‌درسی، دفتر و مدادرنگی بود. مردی سالخورده پشت پیشخوان روزنامه می‌خواند.
سابا و داتو کنار قفسه کتاب‌ها ایستاده بودند.

داتو گفت: «به نظرت باید همه‌چیز رو بگیم؟»
ـ آره.
ـ اگه باور نکنن چی؟
ـ باید مدارکی رو که پیدا کردیم نشون بدیم.
داتو سرش را پایین انداخت.
ـ نمی‌خوام مامانم بفهمه بچه‌ها فکر می‌کنن دزدم.
سابا گفت: «ولی مادرت حق داره بدونه چه اتفاقی افتاده.»
داتو چیزی نگفت. سابا پاکت آبی‌رنگی از کیفش بیرون آورد.
ـ این رو می‌بریم مدرسه.
داتو به پاکت نگاه کرد.
ـ مطمئنی؟
ـ نه.
سابا لبخند کوچکی زد.
ـ ولی دیگه نمی‌تونیم چهار روز دیگه هم غیب بشیم!

ساعت ۱۴:۱۵ — دوباره نت‌سیتی

ماری برای نیکا توضیح می‌داد که حساب والدین پس از تأیید هویت، به پرونده فرزند متصل می‌شود.
ـ یعنی صرفاً با گفتن اسم دانش‌آموز نمی‌شه اطلاعاتش رو دید؟
ـ نه. اول باید معلوم باشه درخواست‌کننده واقعاً سرپرست مجازه و مدرسه دسترسی درست رو تعیین کرده.
نیکا گفت: «پس ماجرای مدرسه فقط نمایش حضور و غیاب نیست؛ بحث اعتماد به اطلاعات هم هست.»
ماری لبخند زد.
ـ داری یاد می‌گیری.
نیکا با افتخار به صندلی تکیه داد.
ـ می‌دونستم روز اول استعدادم کشف می‌شه!
گوشی ماری زنگ خورد. تامار بود.
ـ سلام خانم تامار. دسترسی والدین درست شد؟
ـ بله، طبق راهنمایی شما فعال کردیم. ولی تازه فهمیدیم باید روند پیگیری غیبت‌ها رو هم جدی‌تر بررسی کنیم.
ماری پیشنهاد کرد مدرسه مسئولیت رسیدگی و تنظیمات اعلان‌های قابل‌استفاده را بازبینی کند.
تامار پیش از خداحافظی گفت: «اون دو دانش‌آموز قراره چند دقیقه دیگه برگردن مدرسه.»
بعد از تماس، نیکا پرسید: «پس معمای مدرسه حل شد؟»
ماری گفت: «پیدا شدن آدم‌ها یه چیزه؛ فهمیدن اینکه چرا کاری رو کردن، یه چیز دیگه.»

ساعت ۱۴:۳۵ — حقیقت پشت پاکت آبی

در اتاق مدیر باز شد. سابا و داتو وارد شدند.
نینو به سمت پسرش رفت و او را محکم در آغوش گرفت. چند ثانیه چیزی نگفت.
ـ چهار روز، سابا!
ـ می‌دونم مامان. ببخشید.
ـ می‌دونی من چه فکرهایی کردم؟
سابا سرش را پایین انداخت.
نینو نفس عمیقی کشید.
ـ گفتی توضیح می‌دی. دارم گوش می‌کنم.
سابا به داتو نگاه کرد. داتو پاکت آبی را روی میز گذاشت.
تامار پرسید: «این چیه؟»
سابا گفت: «فکر می‌کنیم اینها کمک می‌کنه معلوم بشه داتو پول رو برنداشته.»
داخل پاکت چند رسید خرید کتاب و یک یادداشت بود. یکی از رسیدها مربوط به سفارش کتاب‌های نمایشگاه مدرسه بود.
تامار تاریخ را نگاه کرد.
ـ این‌ها رو از کجا آوردید؟
ـ از کتابفروشی‌ای که مدرسه ازش خرید می‌کنه. صاحبش کمک کرد نسخه رسیدها رو پیدا کنیم.
داتو گفت: «اون روزی که پول صندوق کم شد، من با مسئول نمایشگاه برای مرتب‌کردن کتاب‌ها کمک می‌کردم.»
تامار پرسید: «چرا همون روز موضوع رو با ما در میون نذاشتید؟»
سابا مکث کرد.
ـ فکر کردیم باورمون نمی‌کنید.
ـ برای همین مدرسه نیومدید؟
ـ روز اول فکر کردیم زود مدرک پیدا می‌کنیم. بعد دیگه می‌ترسیدیم برگردیم؛ نمی‌دونستیم چی بگیم.
نینو آهسته گفت: «برای کمک به دوستت، چهار روز به من دروغ گفتی؟»
چشمان سابا پر از اشک شد.
ـ فکر می‌کردم دارم کار درست رو می‌کنم.
نینو دستش را روی شانه او گذاشت.
ـ می‌تونستی از من کمک بخوای. من شاید نمی‌ذاشتم چهار روز مدرسه رو ول کنی، ولی کمکت می‌کردم.
تامار گفت: «این رسیدها باید با حساب‌های نمایشگاه تطبیق داده بشن. هنوز نمی‌تونیم نتیجه قطعی بگیریم؛ اما هیچ‌کس هم حق نداشته بدون مدرک داتو رو متهم کنه.»
داتو برای اولین بار در آن جلسه سرش را بالا آورد.
تامار ادامه داد: «رسیدگی به پول صندوق وظیفه بزرگ‌ترهاست. نه شما دو نفر.»

ساعت ۱۵:۱۰ — دو مسئله متفاوت

تامار پس از گفت‌وگو با دانش‌آموزها رو به نینو کرد.
ـ ما دو مسئله جدا داریم. اول اینکه غیبت این دو نفر به‌موقع پیگیری نشده. دوم اینکه دو دانش‌آموز احساس کردن کسی به حرفشون گوش نمی‌ده.
نینو پرسید: «پس نرم‌افزار دقیقاً کجای این ماجرا کمک می‌کنه؟»
تامار صفحه گزارش مدرسه را نشان داد.
ـ ثبت حضور به ما می‌گه چه روزهایی سر کلاس نبودن. گزارش تکالیف و وضعیت آموزشی هم می‌تونه تغییر رفتار درسی رو نشان بده. اگر والدین دسترسی داشته باشن و مدرسه روند اطلاع‌رسانی رو درست اجرا کنه، زودتر خبردار می‌شن.
نینو آهسته گفت: «ولی نرم‌افزار نمی‌تونه بگه چرا این کار رو کردن.»
ـ دقیقاً. هیچ سامانه‌ای جای رابطه معلم، دانش‌آموز و خانواده رو نمی‌گیره. فقط کمک می‌کنه مسئله از چشم ما پنهان نمونه.
نینو مدتی ساکت ماند.
ـ کاش چهار روز پیش این گزارش رو دیده بودم.
تامار جواب داد: «و ما هم باید زودتر با شما تماس می‌گرفتیم. این مسئولیت مدرسه بوده.»

ساعت ۱۷:۵۰ — پایان روز اول

در نت‌سیتی، نیکا کوله‌اش را جمع می‌کرد و ماری کارهای روز را مرور می‌کرد.
گیورگی که از دیدار یک مشتری برگشته بود پرسید: «روز اول چطور بود؟»
نیکا گفت: «عالی! صبح نزدیک بود یکی تو رستوران اخراج بشه، بعدازظهر هم دو تا بچه چهار روز مدرسه نرفته بودن!»
گیورگی چند لحظه نگاهش کرد.
ـ مطمئنی اومدی شرکت نرم‌افزاری؟
ـ خودمم دارم شک می‌کنم!
ماری خندید.
گیورگی پرسید: «پس چیزی هم از نرم‌افزار یاد گرفتی؟»
ـ فهمیدم ثبت ورود با گزارش نهایی حضور یکی نیست؛ شیفت مهمه. فهمیدم والدین باید دسترسی درست به اطلاعات مدرسه داشته باشن. فهمیدم رمز حساب مدیریتی رو هم نباید به این و اون داد.
گیورگی سر تکان داد.
ـ برای روز اول بد نیست.
نیکا به میز انتهای دفتر نگاه کرد. مرد مو‌جوگندمی هنوز روبه‌روی لپ‌تاپش نشسته بود. صبح چند دقیقه‌ای او را دیده بود؛ آرام بود و مثل بقیه درگیر کار خودش.
نیکا آهسته به ماری گفت: «اون همکارمون که اون گوشه کار می‌کنه، همیشه این‌قدر ساکته؟»
ماری لبخند محوی زد.
ـ بیشتر وقت‌ها.
ـ من از صبح فقط دیدم کد می‌نویسه یا با دستگاه‌ها ور می‌ره. ناهار هم خورد اصلاً؟
ماری خواست چیزی بگوید، اما منصرف شد.
ـ بهتره خودت کم‌کم باهاش آشنا بشی.
نیکا شانه بالا انداخت.
ـ باشه. فقط امیدوارم یه روز از پشت اون مانیتور بیاد بیرون، اسم من رو هم یاد بگیره!
ماری برای اینکه نخندد، نگاهش را به گزارش روی میز دوخت.

ساعت ۱۸:۰۵ — آخرین نفر

کارکنان یکی‌یکی از دفتر خارج شدند. نیکا کوله‌اش را روی شانه انداخت.
هنگام خداحافظی از کنار همان میز گذشت. روی یکی از مانیتورها کد باز بود؛ کنار لپ‌تاپ برد کوچکی و چند قطعه الکترونیکی قرار داشت.
مرد سرش را بلند کرد.
ـ نیکا، روز اول چطور بود؟
نیکا جا خورد؛ فکر نمی‌کرد همکار ساکتش حتی نام او را بداند.
ـ خیلی خوب بود، ممنون... مرتزی، درسته؟
ـ بله.
ـ تو هنوز کاری داری؟
ـ یه مقدار.
ـ ما که دیگه داریم می‌ریم. فکر کردم تو هم کارتو جمع می‌کنی.
مرتزی با لبخند کوتاهی گفت: «من یه کم بیشتر می‌مونم.»
نیکا گفت: «عجب حوصله‌ای داری! من روز اولمه و همین الان حس می‌کنم یه هفته کار کردم!»
مرتزی خندید.
ـ اولش طبیعیه. خسته نباشی.
ـ تو هم خسته نباشی. فردا می‌بینمت.
نیکا از دفتر بیرون رفت. هنوز تصور می‌کرد مرتزی یکی از همکارهای فنی شرکت است؛ آدمی که زیادی سرش با برنامه‌نویسی گرم است.
همین. نه بیشتر.

ساعت ۱۹:۴۲ — پیامی از گذشته

دفتر ساکت بود. مرتزی هنوز پشت کامپیوتر کار می‌کرد. صدای فن دستگاه و برخورد کلیدهای صفحه‌کلید در اتاق می‌پیچید.
تلفنش لرزید.
شماره‌ای گرجی بود که ذخیره نکرده بود.
«سلام. فکر نمی‌کنم من رو یادتون باشه. چند سال پیش برای یک ساختمان دستگاه کنترل آسانسور نصب کرده بودید. می‌خواستم درباره یک موضوع باهاتون حرف بزنم.»
مرتزی لحظه‌ای به پیام نگاه کرد و نوشت:
«سلام. بفرمایید.»
پاسخ آمد: «اون دستگاه هنوز کار می‌کنه.»
لبخند کوچکی روی صورتش نشست.
اما پیام بعدی، لبخند را محو کرد.
«فقط یه چیزی هست که فکر می‌کنم باید بدونید.»
سه نقطه تایپ ظاهر شد. ناپدید شد. دوباره ظاهر شد.
«فردا می‌تونیم همدیگه رو ببینیم؟ موضوع مربوط به یکی از اولین پروژه‌های شما توی تفلیسه.»
مرتزی به ساعت نگاه کرد.
۱۹:۴۶.
چند سال بود به آن ساختمان فکر نکرده بود. یکی از نخستین جاهایی بود که دستگاهش را نصب کرده بود؛ روزهایی که حتی پیداکردن کسی برای شنیدن توضیح محصول هم آسان نبود.
پیام را یک بار دیگر خواند.
و این بار به‌جای بازکردن پنجره کد، شماره ناشناس را روی صفحه نگه داشت.

پایان فصل دوم

آنچه در این فصل یاد گرفتیم

۱. حضور و غیاب دانش‌آموزان زمانی مفید است که مدرسه اطلاعات را به‌موقع ثبت و بررسی کند.
۲. پنل والدین برای مشاهده وضعیت حضور، برنامه درسی، تکلیف‌های ثبت‌شده و ارتباطات مجاز کاربرد دارد.
۳. نقش و سطح دسترسی باید بر اساس هویت تأییدشده والدین و مسئولیت مدرسه تعیین شود.
۴. اعلان‌ها و گزارش‌ها جای مسئولیت پیگیری انسانی را نمی‌گیرند.
۵. سامانه اطلاعات را روشن می‌کند، اما علت رفتار افراد را تنها با گفت‌وگو و بررسی می‌توان فهمید.

پیوندهای رسمی:
https://skolaplus.ge/
https://skolaplus.ge/school-attendance

یادداشت انتشار: روایت داستانی است؛ مشخصات شخصیت‌های فرعی و رخدادها تخیلی‌اند. تصویرهای داستانی، عکس واقعی پنل نرم‌افزار نیستند. پیش از انتشار عمومی، هر ادعای اجرایی با نسخه فعال سیستم تطبیق شود.