Dört Dakika

Nika Beridze, sabah 09.53'te şirketin adresine telefonundan üçüncü kez baktı. Önceki gece yağan yağmur Tiflis sokaklarını temizlemiş, sonbahar güneşi bulutların arasından görünmeye başlamıştı. Kapının yanında küçük bir tabela vardı: NetCity.

İşteki ilk günüydü. Geçen hafta iş görüşmesi için gelmişti, ama üzerinde hem dizüstü bilgisayar hem de elektronik devre kartı bulunan masaları görünce hâlâ şaşırıyordu. Burası hayal ettiği şirketten çok, bir yazılım ofisiyle mucit atölyesinin birleşimini andırıyordu.

Arka odadan bir cihazın kısa bip sesi duyuldu. Nika kendi kendine, “Umarım ders zili değildir!” diye mırıldandı.

Kapı açıldı. Elinde kupa tutan kahverengi saçlı genç kadın onu tanıdı.

“Nika? Hoş geldin! Ben Mari.”
“Merhaba. İlk gün biraz erken gelmenin iyi olacağını düşündüm.”
“Tam yedi dakika erken! Not ediyoruz. Ay sonunda işine yarar!”

Nika güldü. Mari ona kendi masasının yanındaki boş masayı gösterdi. Ofisin diğer köşesinde kırlaşmış saçlı bir adam dizüstü bilgisayarının başında oturuyor, yanında duran küçük bir elektronik kartı inceliyordu. Nika kısaca selam verdi; adam gülümseyerek karşılık verdi ve işine döndü.

İlk telefon — 10.12

Nika daha bilgisayarının şifresini bile öğrenememişken Mari'nin masa telefonu çaldı. Mari ahizeyi kaldırdı ve yüzü bir anda ciddileşti.

“Günaydın, NetCity destek hattı. Buyurun.”
“Mari Hanım? Restorandan Davit Metruli ben. Bu kez ne olduğunu gerçekten anlayamadım.”
“Buyurun, Bay Metruli.”
“Sandro saat sekizde işte olduğunu söylüyor. Kamera 08.02'de içeri girdiğini gösteriyor. Çipini cihaza okutmuş ama bugünkü rapor vardiyasıyla uyuşmuyor. Salon müdürü onu devamsız gösteriyor!”

Mari cihazın başarılı giriş işareti verip vermediğini sordu. Davit evet dedi ve Sandro'nun önceki gecikmelerinden dolayı ona ciddi bir disiplin işlemi uygulamayı düşündüğünü ekledi.

“Lütfen şimdilik raporu veya vardiyayı değiştirmeyin. Önce kaydedilen olayı inceleyelim.”
“Ne kadar sürecek? Burada herkes cevap bekliyor.”
“Hemen başlıyoruz. Ama bir çalışan hakkında acele karar vermemeliyiz.”

Görüşmeden sonra Nika yaklaştı. İlk gününü akıllıca bir tahminle kurtarmak istiyordu.

“Belki çip bozuktur?”
“Olabilir. Ama önce verilere bakacağız. Tahmin sonra gelir.”

Mari restoranın insan kaynakları sistemini açtı. “Sandro Karselidze” adının yanında bir kayıt vardı: giriş, 08.02. Çevrimiçi cihaz bağlıydı ve bu kayıt çalışanın hesabına aktarılmıştı.

“Demek cihaz çalışmış!” dedi Nika. “Peki rapor neden yanlış?”

Mari ekrandaki iki bölümü gösterdi: ham giriş-çıkış kayıtları ve çalışanın durumunu hesaplayan vardiya programı. Kaydedilmiş bir girişin, çalışanın saatlerinin yöneticinin beklediği vardiyayla mutlaka eşleştiği anlamına gelmediğini anlattı.

Konuyu açıklamak için devam takibinin yollarını kısaca özetledi. Bu restoranda çalışanlar çip veya RFID kartla giriş yapıyordu; bazı cihazlar kod da kabul ediyordu. Bazı işletmelerse cihaz satın almadan, izin verilen konumda mobil uygulama kullanıyordu.

Dört dakika

Mari, Sandro'nun o günkü çalışma çizelgesini açtı. Mevcut vardiya 18.00'de başlıyordu, oysa restoran müdürü onu sabah vardiyasında bekliyordu. Değişiklik geçmişi, çizelgenin 07.58'de değiştirildiğini gösteriyordu.

Nika ekrandaki saate, ardından giriş kaydına baktı. Aralarında dört dakika vardı.

“Yani Sandro gelmeden dört dakika önce vardiyası değiştirilmiş mi?”
“Evet. Artık asıl soru ‘Cihaz mı bozuldu?’ değil, ‘Vardiyayı kim, neden değiştirdi?’”

Değişikliği yapan hesap, restoran sorumlularından Levan Gogobridze adına kayıtlıydı. Fakat Levan o gün Batum'da izindeydi.

“Öyleyse biri hesabını hacklemiş!” dedi Nika heyecanla.

“Bunu söylemek için erken. Bir başkasının hesabını kullanmak, hesabın çalındığı anlamına gelmeyebilir.”

Yeni çalışan Nana ile tanışıyor

Mari, erişim yetkisi olan bilgileri özetlemek için insan kaynakları yapay zekâ asistanını açtı.

“Bu Nana. Raporlarda ne göründüğünü günlük dille sorabilirsin.”
“Özel bir komut bilmem gerekiyor mu?”
“Hayır. Sadece açık bir soru sor.”

Mari yazdı: “Nana, lütfen Sandro'nun bugünkü giriş kaydını ve vardiya programını özetle, hangi konuların araştırılması gerektiğini söyle.”

Nana, Mari'nin erişebildiği bilgilere dayanarak şöyle yanıtladı: “Giriş 08.02'de kaydedilmiştir. Çalışma programı 07.58'de değiştirilmiştir ve mevcut vardiya 18.00'de başlamaktadır. Vardiya değişikliğinin nedeni ve işlemi yapan hesabın yetkisi incelenmelidir. Bu uyuşmazlık tek başına çalışanın kasıtlı olarak işe gelmediği sonucuna varmak için yeterli değildir.”

Nika, Nana'nın resmî rapor da yazıp yazamayacağını sordu. Mari, özet ve rapor metni hazırlamaya yardımcı olabildiğini, ancak çalışan bilgilerinin değiştirilmesi ve yönetim kararlarının yetkili süreçlerden ve sorumlu kişinin onayından geçmesi gerektiğini söyledi.

“Yani ‘Nana, yarın geç kalmam için çok profesyonel bir bahane yaz’ diyebilir miyim?”
“Elbette. Ama Nana'nın müdüre yazacağı ilk rapor senin hakkında olabilir!”

Nika güldü. İş yazılımındaki yapay zekânın sadece bir sohbet penceresi olmadığını ilk kez anladı. Bazen doğru soruyu daha çabuk bulmaya yarıyordu.

Sahibi Batum'da olan hesap

Mari, Levan'ı aradı. Levan çizelgeyi kendisinin değiştirmediğini, ancak acil durumlar için yönetici şifresini vardiya sorumlularından biriyle paylaştığını doğruladı.

Davit'in bilgisiyle restoran yetkilileri ortak bilgisayarı kimin kullandığını araştırdı. Bir çalışanın, hasta olan bir meslektaşının boşluğunu doldurmak için vardiyaları yeniden düzenlemeye çalıştığı anlaşıldı. Tarayıcıda Levan'ın hesabı açık kalmıştı ve çalışan yanlışlıkla Sandro'yu akşam vardiyasına taşımıştı.

Herhangi bir saldırı olmamıştı. Kimse Sandro'ya bilerek zarar vermemişti. Acele verilmiş bir karar, paylaşılan bir hesap ve dört dakika, yanıltıcı bir rapor oluşturmaya yetmişti.

Mari iç destek notuna şunu yazdı: “Giriş kaydedilmiştir. Gerçekler incelendikten sonra yetkili yönetici doğru vardiyayı belgelenmiş bir gerekçeyle düzeltmelidir. Yönetici hesaplarının ortak kullanımı durdurulmalıdır.”

Her satırın arkasında bir insan var

Davit tekrar aradı. Bu kez sesi öfkeli değildi.

“Demek Sandro yalan söylememiş?”
“Giriş kaydı var ve kamerada gördüğünüzle eşleşiyor. Vardiya yanlışlıkla değiştirilmiş.”
“Herkesin önünde artık ona güvenmediğimi söyledim…”

Mari durakladı. Söylenen sözleri geri alabilecek bir düğme yazılımda yoktu.

“Tam raporu inceleyip kendisiyle konuşmanız iyi olur.”
“Evet. Özür dilemeliyim.”

Nika ekrana baktı. Sabah bir yazılım şirketinin görevinin rakamları doğru göstermek olduğunu düşünüyordu. Şimdi bir rakamı doğru yorumlamanın bir insanın işini, itibarını ve huzurunu etkileyebileceğini görüyordu.

Birkaç dakika sonra ofisin köşesinden yine kısa bir bip sesi geldi. Nika sabahtan beri elektroniklerle uğraşan adama baktı. Adam başını bile kaldırmadı; belli ki bir parçayı test ediyordu.

“Mari, o adam kim?”
“Morteza Miri.”
“Adı Gürcüce değil.”
“Çünkü Gürcü değil, İranlı.”
“Peki burada ne yapıyor?”
“Şimdilik şunu bil: İşimizin bir kısmını anlamıyorsan garip değil. Daha ilk günün!”

Nika, Morteza'nın masasındaki karta baktı. Görünüşe göre bu şirket, bir devam çizelgesinden çok daha fazla sır barındırıyordu.

İkinci telefon — 12.06

Destek telefonu yeniden çaldı. Bu kez Tiflis'teki bir okuldan bir kadın arıyordu.

“Merhaba, ben okuldan Tamar Gabunia. SkolaPlus'ta veli erişimini açmak için yardıma ihtiyacımız var.”
“Elbette, Tamar Hanım.”
“Bir öğrencinin annesi okulu aradı. Oğlunun geçen hafta birkaç gün derse gelmediğini yeni öğrenmiş. Devam durumunu ve ödevleri kendisi görebilmek için veli uygulamasını kurmak istiyor.”

Mari kurulumda ve uygun erişim haklarını belirlemede yardımcı olacağını söyledi. Tamar'ın söyleyecekleri bitmemişti.

“Sorun sadece uygulamayı kurmak değil. Anne, çocuğun her gün çantasıyla evden çıkıp her zamanki saatte döndüğünü söylüyor… ama sınıf listesinde birkaç gün devamsız görünüyor.”
“Peki çocuk ne diyor?”
“O günlerde okulda olduğunu söylüyor.”

Artık tahmin yürütmeden önce soru sormayı öğrenen Nika defterini açtı.

Sayfanın başına “Önce gerçeği öğren” yazdı.

Altına daha küçük harflerle ekledi: “Bu kez mesele dört dakika değil.”

Öğrendiklerimiz:
Cihazla yapılan giriş kayıtları ve vardiya programları birbirinden bağımsızdır.
Vardiyalar ve erişim yetkileri kontrol edilmelidir.
Nana, izin verilen erişim kapsamında analiz ve rapor hazırlamaya yardımcı olur.
Öğrencilerin devam takibinden öncelikle okul sorumludur.