Təqvimdə Olmayan Günlər

Çərşənbə axşamı, saat 12:20 — Tbilisi

Nino Çxikvadze asanlıqla ağlayan qadın deyildi. Qırx bir yaşı vardı, ömrünün çoxunu iş, ev və iki uşağı böyütmək arasında keçirmişdi. Əri yük maşını sürücüsü idi və bəzən günlərlə Tbilisidən kənarda işləyirdi. Nino hər səhər saat yeddidə oyanır, səhər yeməyi hazırlayır, uşaqları məktəbə yola salır, sonra işə gedirdi. Heç olmasa, onların hara getdiyini bildiyini düşünürdü.

Bu günə qədər. Bu gün on dörd yaşlı oğlu Sabanın dörd gündür məktəbə getmədiyini öyrənmişdi. Dörd dərs yox, dörd saat yox — dörd gün. Ona isə heç kəs xəbər verməmişdi. Məktəbin direktoru Tamar Qabuniyanın qarşısında oturub sakit qalmağa çalışırdı.

“Xanım Tamar, dörd gün dərsə gəlməyib və heç kim mənə deməyib?”

Tamar əllərini masaya qoydu. “Müəllimlər davamiyyətsizliyi qeyd ediblər, amma məsələnin izlənməsi və sizə bildiriş verilməsi düzgün aparılmayıb. Bunun niyə baş verdiyini araşdırmalıyıq.”

“Mən hər səhər ona yemək hazırlayırdım. Geyinir, çantasını götürüb çıxırdı, günortadan sonra da həmişəki kimi evə qayıdırdı!”

“Nə qədər narahat olduğunuzu anlayıram.”

Nino telefonunu çıxardı. “Buna baxın. Dünən şəkil göndərib yazdı: ‘Ana, çatdım’.“ Ekranda Saba mavi çanta ilə məktəbin qarşısında dayanmışdı. Girişin yanındakı böyük saat 10:14 göstərirdi.

“Dərslər doqquzda başlayır,” Tamar dedi.

“Birinci dərsin ləğv olunduğunu demişdi.”

“Dünən birinci dərs ləğv edilməmişdi.”

Nino gözlərini telefondan çəkdi. “Deməli, bu barədə də yalan danışıb?”

Ananın bilmədiyi şey

Tamar məktəb sistemində Sabanın dərs cədvəlini açdı: riyaziyyat, gürcü dili, tarix, təbiət elmləri, ingilis dili. Bir neçə dərsin yanında “qayıb” işarəsi vardı.

“Bunları müəllimlər qeyd edib?”

“Bəli. Hər müəllim öz dərsinin davamiyyətini qeyd edir.”

“Bəs mən niyə görə bilmirdim?”

Tamar bir an susdu. “Sizin valideyn hesabınız hələ aktivləşdirilməmişdi.”

“Aktiv olsaydı, bilərdim?”

“Qeyd edilmiş davamiyyəti, cədvəli və övladınızın təhsili haqqında icazəli məlumatları görə bilərdiniz. Avtomatik bildirişlər isə məktəbin parametrlərindən və nəzarət qaydasından da asılıdır.”

Nino kresloya söykəndi. “Belə imkanımız olduğunu bilmirdim.”

“Məsələ də budur,” Tamar dedi. “Sistemin olması kifayət deyil. Ailələrə ondan istifadə etməyi öyrətməliyik.”

“Ev tapşırıqlarına da baxa bilərəm?”

“Müəllimin sistemə daxil etdiklərinə — bəli.”

Nino acı-acı gülümsədi. “Hər axşam tapşırığın varmı deyirdim. Yox cavabını verirdi. Mən də fikirləşirdim, necə gözəl məktəbdir! Bizim vaxtımızda iki saat tapşırıq edərdik!”

Tamar da gülümsədi, amma hər ikisinin təbəssümü tez itdi. Əsas sual yerində qalırdı: Saba bu dörd günü harada keçirmişdi?

12:45 — NetCity ofisi

Nika hələ səhər restoranda baş verənləri düşünürdü. İlk iş günü üçün çox şey görmüşdü. Mari Tamarın valideyn girişini açmaq barədə sorğusuna cavab verirdi.

“Uşağın hara getdiyini biz tapmalıyıq?” Nika soruşdu.

Mari güldü. “Nika, biz proqram təminatı şirkətiyik, şəxsi detektiv deyilik!”

“Onda nə etməliyik?”

“Məktəb rəhbərinə valideyn hesabını aktivləşdirməyə kömək lazımdır. Qayıbların araşdırılması, şagirdin vəziyyətinin izlənməsi isə məktəb və ailənin məsuliyyətidir.”

“Yəni istədiyimiz vaxt uşağın şəxsi məlumatına baxa bilmərik?”

“Düzdür. Şagird məlumatı məxfidir. Hər kəs yalnız öz səlahiyyəti və vəzifəsi çərçivəsində məlumat görməlidir.”

Mari SkolaPlus-un valideynlər üçün təlimatını açdı.

“Təsəvvür et, ananın bir məktəbdə iki övladı var. Valideyn-övlad əlaqəsi düzgün qeyd edilərək təsdiqlənəndə, hər ikisi haqqında icazəli məlumatı öz hesabında görə bilər.”

“Başqalarının uşaqları haqqında isə yox.”

“Afərin.”

“Deməli, analar hər axşam ev tapşırığı varmı deyə soruşmayacaq?”

“Müəllimin daxil etdiyi tapşırığı birbaşa görə bilərlər.”

Nika ciddi sifət aldı. “Bu sistem bizim məktəb vaxtımızda olsaydı, xoşbəxt uşaqlıq xatirələrimin yarısı yox olardı!”

“Niyə?”

“Tapşırıq etməyəndə müəllim gəlmədi deyirdim. Pis qiymət alanda isə hələ dəftərləri yoxlamayıblar söyləyirdim!”

“Deməli, belə sistemlərin yaradılma səbəblərindən biri sənsən!” Mari güldü.

13:10 — Direktorun otağı

Tamar Ninodan bir az da qalmağı xahiş etdi və Sabanın müəllimlərindən birini çağırdı. Gürcü dili müəllimi Eka Tsereteli otuzlu yaşlarında, nazik eynəkli, saçlarını arxadan yığan qadın idi.

“Sabanı sonuncu dəfə nə vaxt dərsdə görmüsünüz?”

“Keçən çərşənbə,” Eka düşündü. “Həmin gün pis bir hadisə olmuşdu.”

“Nə hadisə?”

“Məktəbin kitab sərgisində kassanın pulu hesablanan məbləğlə uyğun gəlmədi. Bəzi uşaqlar heç bir sübut olmadan bir şagirdi pul götürməkdə ittiham etdilər.”

“Bu niyə mənə bildirilmədi?” Tamar narahatlıqla soruşdu.

Eka izah etdi ki, sərgi məsulu əvvəlcə mühasibat səhvi olduğunu düşünmüş, yoxlamanı bitirməmişdi. Nino bunun Saba ilə əlaqəsini soruşdu.

“İttiham olunan onun ən yaxşı dostu Dato Abaşidzedir. Saba onu müdafiə etdi.”

“Bizə qonaq gələn o sakit Dato?”

“Bəli.”

Keçən çərşənbə — Gürcü dili dərsi

Dərs bitirdi, uşaqlar əşyalarını yığırdılar. Birdən kimsə qışqırdı: “Müəllimə! Sərginin pulunu Dato götürüb!”

Dato ayağa qalxdı. “Mən götürməmişəm!”

“Onda dünən kassanın yanında niyə idin?”

“Kitabları düzürdüm!”

Bəziləri güldü, Dato qızardı. Saba arxa sıradan qalxdı: “Bəsdir! Sübutunuz varsa göstərin!”

Bir uşaq “Niyə əsəbiləşirsən, şərikisən?” dedi. Gülüş daha da artdı.

Eka sinfi sakitləşdirərək sübutsuz ittihamı təkrarlamamağı tələb etdi. Amma bəzi sözlər dərs qurtarandan sonra da insanın içində qalır. Dato tez çıxdı, Saba arxasınca getdi. Ertəsi gündən onların heç biri birinci dərsə gəlmədi.

13:35 — Oxunmuş mesaj

Nino alnını tutdu. “Deməli, dostunu ittiham etdikləri üçün dörd gün dərsə getməyib?”

“Hələ dəqiq bilmirik. Tələsik nəticə çıxarmayaq,” Tamar dedi.

Nino Sabaya üç dəfə zəng vurdu; cavab yox idi. Yazdı: “Saba, zəhmət olmasa cavab ver. Məktəbdəyəm.” Bir neçə saniyədən sonra mesaj oxundu, cavab gəldi: “Ana, yaxşıyam. Xahiş edirəm hirslənmə.”

“Haradasan?” Sükut. “Təkcə harada olduğunu de.”

“Məktəbin yaxınlığında.”

Nino ayağa durdu, amma Tamar əvvəl telefonla danışıb uşaqları məktəbin təhlükəsiz mühitinə qaytarmağı tövsiyə etdi. Bu dəfə Saba cavab verdi.

“Ana…”

“Haradasan?”

“Kitab mağazasının yaxınlığında.”

“Salamatsan?”

“Hə.”

“Dato yanındadır?”

Qısa sükut. “Hə.”

“İkiniz də məktəbə gəlin. Burada gözləyirəm.”

“Ana, məni danlamazdan əvvəl izah etməyə icazə ver.”

Nino gözlərini yumdu. “Söz verirəm, əvvəl dinləyəcəyəm.”

14:00 — Kiçik kitab mağazası

Mağaza məktəbə yaxın dalan küçədə idi. Vitrini dərsliklər, dəftərlər və rəngli karandaşlarla dolu idi. Yaşlı satıcı piştaxtanın arxasında qəzet oxuyurdu. Saba ilə Dato rəflərin yanında dayanmışdılar.

“Hər şeyi deməliyik?” Dato soruşdu.

“Hə.”

“İnanmasalar?”

“Tapdığımız sübutları göstərəcəyik.”

Dato başını aşağı saldı. “Anamın uşaqların məni oğru saydığını bilməsini istəmirəm.”

“Amma ananın nə baş verdiyini bilməyə haqqı var.”

Saba çantasından mavi zərf çıxardı. “Bunu məktəbə aparacağıq.”

“Əminsən?”

“Yox,” Saba azca gülümsədi. “Amma daha dörd gün yoxa çıxa bilmərik!”

14:15 — Yenidən NetCity

Mari valideyn hesabının yalnız valideynin şəxsiyyəti və hüququ təsdiqlənəndən sonra övladın qeydinə bağlandığını izah edirdi.

“Yəni sadəcə şagirdin adını demək kifayət deyil?”

“Əlbəttə yox. Müraciət edən şəxsin səlahiyyətli qəyyum olduğu yoxlanmalı, məktəb düzgün giriş icazəsi verməlidir.”

“Deməli, məsələ yalnız davamiyyət deyil, məlumatın təhlükəsizliyi və etibarlılığıdır.”

“Öyrənirsən,” Mari gülümsədi.

Nika fəxrlə kresloya söykəndi. “Bilirdim istedadım birinci gün üzə çıxacaq!”

Marinin telefonu çaldı. Tamar bildirdi ki, valideyn hesabını açdıqları halda indi qayıbların izlənməsi prosesini də ciddi gözdən keçirməlidirlər. Mari məsul şəxsləri və mövcud bildiriş parametrlərini yoxlamağı məsləhət gördü. İki şagird az sonra məktəbə qayıdacaqdı.

“Məktəbin sirri açıldımı?” Nika soruşdu.

“İnsanları tapmaq bir məsələdir, niyə belə etdiklərini anlamaq başqa,” Mari cavab verdi.

14:35 — Mavi zərfin sirri

Direktorun qapısı açıldı, Saba və Dato içəri girdilər. Nino oğlunu bərk qucaqlayıb bir neçə saniyə susdu.

“Dörd gün, Saba!”

“Bilirəm ana, bağışla.”

“Nələr düşündüyümü bilirsən?”

Saba başını saldı. Nino nəfəs aldı. “İzah edəcəyini dedin. Dinləyirəm.”

Dato mavi zərfi masaya qoydu. Saba dedi: “Bunlar Datonun pulu götürmədiyini göstərməyə kömək edə bilər.” İçində kitab alış qəbzləri və qeyd vardı. Qəbzlərdən biri məktəb sərgisi üçün alınan kitablara aid idi.

“Bunları haradan tapdınız?” Tamar soruşdu.

“Məktəbin kitab aldığı mağazadan. Sahibi surətlərini tapmağa kömək etdi.”

Dato dedi: “Pulun az çıxdığı gün sərgi məsuluna kitabları düzməkdə kömək edirdim.”

“Niyə o vaxt demədiniz?”

“İnanmayacağınızı düşündük,” Saba söylədi.

“Ona görə məktəbə gəlmədiniz?”

“Birinci gün dəlili tez tapacağımıza inandıq. Sonra qayıtmağa qorxduq, nə deyəcəyimizi bilmədik.”

“Dostuna kömək üçün mənə dörd gün yalan danışdın?” Nino asta soruşdu.

Sabanın gözləri doldu. “Düzgün iş gördüyümü düşünürdüm.”

“Məndən kömək istəyə bilərdin. Dörd gün dərsdən qalmağa qoymazdım, amma kömək edərdim.”

Tamar dedi: “Bu qəbzləri sərginin hesabları ilə tutuşdurmalıyıq. Hələ qəti nəticə çıxara bilmərik. Lakin heç kimin Datonu sübutsuz ittiham etməyə haqqı yox idi.”

Dato ilk dəfə başını qaldırdı. “Kassanın məsələsini araşdırmaq böyüklərin vəzifəsidir, sizin yox,” Tamar əlavə etdi.

15:10 — İki ayrı problem

“Bizim iki problemimiz var,” Tamar Ninoya dedi. “Birincisi, uşaqların qayıbları vaxtında izlənməyib. İkincisi, onlar heç kimin sözlərinə qulaq asmayacağını düşünüblər.”

“Bəs proqram konkret nə edir?” Nino soruşdu.

Tamar məktəb hesabatını göstərdi. “Davamiyyət hansı günlər sinifdə olmadıqlarını göstərir. Tapşırıq və təhsil məlumatları da dəyişiklikləri müəyyən etməyə kömək edə bilər. Valideynlərə düzgün giriş verilsə və məktəb məlumatlandırma qaydasına əməl etsə, daha tez xəbər tutarlar.”

“Amma proqram onların niyə belə etdiyini deyə bilməz.”

“Düzdür. Heç bir sistem müəllim, şagird və ailə münasibətini əvəz edə bilməz. Sadəcə vacib siqnalların nəzərdən qaçmasının qarşısını alır.”

“Kaş bu hesabatı dörd gün əvvəl görərdim,” Nino dedi.

“Biz də sizə daha tez zəng etməliydik. Məktəbin məsuliyyəti idi,” Tamar etiraf etdi.

17:50 — Birinci günün sonu

NetCity-də Nika çantasını yığır, Mari günün sorğularına baxırdı. Giorgi müştəri görüşündən qayıtdı.

“Birinci gün necə keçdi?”

“Əla! Səhər restoranda bir nəfər az qala işindən olurdu, günortadan sonra isə iki şagirdin dörd gün dərsə getmədiyi ortaya çıxdı!”

Giorgi təəccüblə baxdı. “Əminsən proqram şirkətinə gəlmisən?”

“Özüm də şübhələnirəm!”

Mari güldü. Giorgi proqram haqqında nə öyrəndiyini soruşdu.

“Giriş qeydi yekun davamiyyət hesabatı ilə eyni deyil, növbə vacibdir. Valideynlər məktəb məlumatına doğru səlahiyyətlə baxmalıdırlar. İdarəçi şifrəsini də hamıya vermək olmaz.”

“İlk gün üçün pis deyil.”

Nika ofisin uzaq küncünə baxdı. Saçlarına dən düşmüş kişi hələ noutbukun önündə sakitcə işləyirdi.

“Orada oturan həmkarımız həmişə bu qədər səssizdir?” Mariyə pıçıldadı.

“Çox vaxt.”

“Bütün günü ya kod yazır, ya cihazlarla məşğul olur. Yemək yedimi görəsən?”

Mari nəsə deyəcəkdi, amma fikrindən daşındı. “Tədricən tanıyarsan.”

“Ümid edirəm bir gün monitorun arxasından çıxıb mənim adımı da öyrənər!”

Mari gülməyini gizlətmək üçün hesabatına baxdı.

18:05 — Son qalan adam

İşçilər bir-bir getdilər. Nika çıxarkən kod açıq olan monitorun, balaca elektron lövhənin və ehtiyat hissələrinin yanından keçdi. Kişi başını qaldırdı.

“Nika, ilk gün necə idi?”

Nika sakit həmkarının adını bilməsinə təəccübləndi. “Çox yaxşı, sağ ol… Morteza, eləmi?”

“Bəli.”

“Sən hələ işləyirsən?”

“Bir az da.”

“Mən gedirəm. Elə bilirəm bir həftə işləmişəm!”

Morteza gülümsədi. “Əvvəllər belə olur. Əhsən.”

“Sabaha qədər!”

Nika ofisdən çıxdı və hələ də Mortezanı proqramlaşdırmanı çox sevən adi texniki həmkar sayırdı. Bundan artıq heç nə bilmirdi.

19:42 — Keçmişdən mesaj

Ofisdə sakitlik idi. Morteza kompüter başında idi; fan və klaviatura səsi gəlirdi. Telefonu titrədi. Tanımadığı gürcü nömrəsindən mesaj vardı: “Salam. Bəlkə məni xatırlamırsınız. İllər əvvəl binamızda lift idarəetmə cihazı quraşdırmışdınız. Bir məsələ danışmaq istəyirəm.”

“Salam, buyurun,” Morteza yazdı.

“O cihaz hələ də işləyir.”

Üzündə balaca təbəssüm yarandı. Lakin növbəti mesaj onu sildi: “Sadəcə bilməli olduğunuz bir şey var.” Yazı nöqtələri göründü, itdi və yenə göründü.

“Sabah görüşə bilərik? Tbilisidəki ilk layihələrinizdən biri ilə bağlıdır.”

Morteza saata baxdı: 19:46. O binanı illərlə xatırlamamışdı. Həmin bina onun ilk idarəetmə qurğularından birini quraşdırdığı yerlərdəndi; o vaxt məhsul barədə danışmağa hazır adam tapmaq belə çətin idi. Mesajı yenidən oxuyub kod pəncərəsinə qayıtmaq əvəzinə naməlum nömrəyə baxdı.

İkinci fəslin sonu

Bu fəsildə nə öyrəndik

1. Davamiyyət yalnız məktəb məlumatı vaxtında daxil edib yoxladıqda faydalıdır.
2. Valideyn paneli davamiyyəti, cədvəli, müəllimin daxil etdiyi tapşırıqları və icazəli ünsiyyəti göstərir.
3. Giriş hüquqları təsdiqlənmiş valideyn şəxsiyyətinə və məktəbin icazəsinə əsaslanmalıdır.
4. Bildiriş və hesabatlar insan nəzarətini əvəz etmir.
5. Sistem faktları göstərir, amma insanların davranış səbəbini anlamaq üçün danışmaq və araşdırmaq lazımdır.

Rəsmi keçidlər:
https://skolaplus.ge/
https://skolaplus.ge/school-attendance

Nəşr qeydi: Bu bədii hekayədir; ikinci dərəcəli personajlar və hadisələr uydurmadır. İllüstrasiyalar proqramın real ekran görüntüləri deyil. İcra imkanları ilə bağlı iddialar yayımdan əvvəl aktiv versiya ilə tutuşdurulmalıdır.