Չորս րոպե

Առավոտյան ժամը 9:53-ին Նիկա Բերիձեն երրորդ անգամ ստուգեց ընկերության հասցեն իր հեռախոսով։ Նախորդ գիշերվա անձրևը լվացել էր Թբիլիսիի փողոցները, իսկ աշնանային արևը դուրս էր գալիս ամպերի միջից։ Դռան մոտ փոքր ցուցանակ կար՝ NetCity։

Դա նրա աշխատանքի առաջին օրն էր։ Նախորդ շաբաթ եկել էր հարցազրույցի, սակայն դեռ զարմանում էր այն սեղաններից, որոնց վրա նոութբուքերի կողքին էլեկտրոնային սալիկներ էին դրված։ Այս վայրը ավելի շատ ծրագրային ապահովման գրասենյակի և գյուտարարի արհեստանոցի խառնուրդ էր հիշեցնում, քան այն ընկերությունը, որը պատկերացրել էր։

Հեռավոր սենյակից սարքի կարճ ազդանշան լսվեց։ Նիկան քթի տակ ասաց. «Հուսով եմ՝ դասի զանգը չէ»։

Դուռը բացվեց։ Շագանակագույն մազերով, ձեռքին բաժակ բռնած երիտասարդ կինը ճանաչեց նրան։

— Նիկա՞։ Բարի գալուստ։ Ես Մարին եմ։
— Բարև։ Մտածեցի՝ առաջին օրը լավ կլինի մի քիչ շուտ գալ։
— Յոթ րոպե շուտ։ Կգրանցենք։ Ամսվա վերջում քեզ պետք կգա։

Նիկան ծիծաղեց։ Մարին նրան ցույց տվեց իր սեղանի կողքի ազատ աշխատատեղը։ Գրասենյակի մյուս անկյունում սպիտակախառն մազերով մի տղամարդ նստած էր նոութբուքի առջև և զննում էր իր կողքին դրված փոքր էլեկտրոնային սալիկը։ Նիկան կարճ բարևեց, տղամարդը ժպտաց և նորից անցավ իր գործին։

Առաջին զանգը՝ 10:12

Նիկան դեռ չէր հասցրել հիշել իր համակարգչի գաղտնաբառը, երբ Մարիի սեղանի հեռախոսը զանգեց։ Մարին վերցրեց լսափողը, և նրա դեմքը միանգամից լրջացավ։

— Բարի լույս, NetCity-ի աջակցության բաժին։ Լսում եմ ձեզ։
— Մարի՞։ Ես Դավիթ Մետրուլին եմ՝ ռեստորանից։ Այս անգամ իսկապես չեմ հասկանում՝ ինչ է տեղի ունեցել։
— Լսում եմ, պարոն Մետրուլի։
— Սանդրոն ասում է, որ ժամը ութին աշխատանքի է եղել։ Տեսախցիկը ցույց է տալիս, որ ներս է մտել 8:02-ին։ Չիպը մոտեցրել է սարքին, բայց այսօրվա հաշվետվությունը նրա հերթափոխին չի համապատասխանում։ Սրահի մենեջերն ասում է, թե նա բացակայել է։

Մարին հարցրեց՝ արդյոք սարքը հաստատե՞լ է հաջող գրանցումը։ Դավիթը դրական պատասխան տվեց և ավելացրեց, որ Սանդրոն նախկինում ուշացումներ է ունեցել, ուստի մտածում էր նրա նկատմամբ լուրջ կարգապահական միջոց կիրառելու մասին։

— Խնդրում եմ՝ առայժմ մի փոխեք ո՛չ հաշվետվությունը, ո՛չ հերթափոխը։ Նախ ստուգենք գրանցված իրադարձությունը։
— Որքա՞ն կտևի։ Այստեղ բոլորը պատասխանի են սպասում։
— Հենց հիմա սկսում ենք։ Բայց աշխատակցի մասին որոշում կայացնելիս շտապել չի կարելի։

Զանգից հետո Նիկան մոտեցավ։ Նա ուզում էր իր առաջին օրը փրկել խելացի ենթադրությամբ։

— Գուցե չիպը փչացե՞լ է։
— Գուցե։ Բայց նախ տվյալներն ենք ստուգում։ Ենթադրությունները՝ հետո։

Մարին բացեց ռեստորանի մարդկային ռեսուրսների համակարգը։ «Սանդրո Կարսելիձե» անվան դիմաց մի գրառում կար՝ մուտք, ժամը 08:02։ Առցանց սարքը կապ ուներ, և մուտքի գրառումը փոխանցվել էր աշխատակցի հաշվին։

— Այսինքն՝ սարքն աշխատել է։ — ասաց Նիկան։ — Այդ դեպքում ինչո՞ւ է հաշվետվությունը սխալ։

Մարին ցույց տվեց էկրանի երկու բաժին՝ մուտքի և ելքի նախնական գրառումները և հերթափոխերի ժամանակացույցը, որի հիման վրա հաշվարկվում էր աշխատակցի կարգավիճակը։ Նա բացատրեց, որ գրանցված մուտքը դեռ չի նշանակում, թե ժամը համապատասխանում է այն հերթափոխին, որը սպասում էր ղեկավարը։

Հարցը պարզաբանելու համար նա հակիրճ ներկայացրեց հաճախումների գրանցման տարբերակները։ Այս ռեստորանում աշխատակիցները մուտք էին գրանցում չիպով կամ RFID քարտով, որոշ սարքեր ընդունում էին նաև կոդ։ Որոշ բիզնեսներ ընդհանրապես սարք չէին գնում և օգտագործում էին բջջային հավելված՝ թույլատրված աշխարհագրական գոտու սահմաններում։

Չորս րոպե

Մարին բացեց Սանդրոյի այդ օրվա աշխատանքային ժամանակացույցը։ Ընթացիկ հերթափոխը սկսվում էր 18:00-ին, մինչդեռ ռեստորանի ղեկավարը նրան սպասում էր առավոտյան հերթափոխում։ Փոփոխությունների պատմությունը ցույց տվեց, որ ժամանակացույցը փոխվել էր 07:58-ին։

Նիկան նայեց էկրանի ժամին, ապա՝ մուտքի գրառմանը։ Տարբերությունը չորս րոպե էր։

— Այսինքն՝ Սանդրոյի գալուց չորս րոպե առաջ ինչ-որ մեկը փոխե՞լ է նրա հերթափոխը։
— Այո։ Հիմա հիմնական հարցը ոչ թե «Սարքը փչացե՞լ է» է, այլ «Ո՞վ է փոխել հերթափոխը և ինչո՞ւ»։

Փոփոխությունը գրանցված էր ռեստորանի պատասխանատուներից մեկի՝ Լևան Գոգոբրիձեի հաշվով։ Բայց Լևանն այդ օրը արձակուրդում էր Բաթումիում։

— Ուրեմն ինչ-որ մեկը կոտրել է նրա հաշիվը։ — ոգևորված ասաց Նիկան։

— Դեռ վաղ է այդպես ասել։ Ուրիշի հաշվից օգտվելը պարտադիր չէ, որ նշանակում է այն գողանալ։

Նոր աշխատակիցը ծանոթանում է Նանայի հետ

Իրեն հասանելի և թույլատրված տվյալներն ամփոփելու համար Մարին բացեց կադրերի կառավարման արհեստական բանականության օգնականը։

— Սա Նանան է։ Կարող ես սովորական լեզվով հարցնել, թե ինչ են ցույց տալիս հաշվետվությունները։
— Պե՞տք է հատուկ հրաման իմանամ։
— Ոչ։ Պարզապես հստակ հարց տուր։

Մարին գրեց. «Նանա, խնդրում եմ ամփոփիր Սանդրոյի այսօրվա մուտքի գրառումը և հերթափոխի ժամանակացույցը և ասա, թե ինչն է պետք ստուգել»։

Մարիին հասանելի տվյալների հիման վրա Նանան պատասխանեց. «Մուտքը գրանցվել է 08:02-ին։ Աշխատանքային ժամանակացույցը փոխվել է 07:58-ին, իսկ ընթացիկ հերթափոխը սկսվում է 18:00-ին։ Անհրաժեշտ է ստուգել հերթափոխի փոփոխության պատճառը և այն կատարած հաշվի լիազորությունները։ Միայն այս անհամապատասխանությունը բավարար չէ եզրակացնելու, որ աշխատակիցը դիտավորյալ բացակայել է»։

Նիկան հարցրեց՝ կարո՞ղ է Նանան նաև պաշտոնական հաշվետվություն գրել։ Մարին բացատրեց, որ օգնականը կարող է աջակցել ամփոփագրերի և հաշվետվությունների պատրաստմանը, սակայն աշխատակիցների տվյալների փոփոխությունները և կառավարչական որոշումները պետք է անցնեն լիազորված ընթացակարգերով ու պատասխանատու անձի հաստատմամբ։

— Այսինքն՝ կարո՞ղ եմ ասել. «Նանա, վաղը ուշանալու համար մի շատ համոզիչ արդարացում գրիր»։
— Իհարկե։ Միայն թե ղեկավարին ուղղված Նանայի առաջին հաշվետվությունը կարող է հենց քո մասին լինել։

Նիկան ծիծաղեց։ Առաջին անգամ հասկացավ, որ աշխատանքային ծրագրի արհեստական բանականությունը պարզապես զրույցի պատուհան չէ։ Երբեմն այն օգնում է ավելի արագ գտնել ճիշտ հարցը։

Հաշիվ, որի տերը Բաթումիում էր

Մարին զանգեց Լևանին։ Նա հաստատեց, որ անձամբ ժամանակացույցը չի փոխել, բայց արտակարգ դեպքերի համար իր կառավարչական հաշվի գաղտնաբառը տվել էր հերթափոխի պատասխանատուներից մեկին։

Դավիթի հետ համաձայնեցնելով՝ ռեստորանի պատասխանատուները պարզեցին, թե ով էր աշխատել ընդհանուր համակարգչով։ Պարզվեց՝ աշխատակիցներից մեկը փորձում էր վերադասավորել հերթափոխերը՝ հիվանդ գործընկերոջ բացակայությունը լրացնելու համար։ Բրաուզերում Լևանի հաշիվը բաց էր մնացել, և աշխատակիցը պատահմամբ Սանդրոյին տեղափոխել էր երեկոյան հերթափոխ։

Ոչ մի կիբերհարձակում չէր եղել։ Ոչ ոք դիտավորյալ չէր վնասել Սանդրոյին։ Մի հապճեպ որոշում, ընդհանուր հաշիվ և չորս րոպե բավական էին մոլորեցնող հաշվետվություն ստեղծելու համար։

Մարին աջակցության ներքին գրառման մեջ նշեց. «Մուտքը գրանցված է։ Փաստերը ստուգելուց հետո լիազորված ղեկավարը պետք է փաստաթղթավորված պատճառաբանությամբ ուղղի հերթափոխը։ Կառավարչական հաշիվների համատեղ օգտագործումը պետք է դադարեցվի»։

Յուրաքանչյուր տողի հետևում մարդ կա

Դավիթը կրկին զանգեց։ Այս անգամ նրա ձայնում զայրույթ չկար։

— Այսինքն՝ Սանդրոն չի՞ ստել։
— Նրա մուտքը գրանցված է և համապատասխանում է ձեր տեսախցիկի տեսագրությանը։ Հերթափոխը սխալմամբ փոխվել է։
— Ես բոլորի առաջ ասել եմ նրան, որ այլևս չեմ վստահում…

Մարին մի պահ լռեց։ Ծրագրում չկար կոճակ, որը կարողանար հետ վերցնել ասված խոսքերը։

— Ավելի լավ է ուսումնասիրեք ամբողջ հաշվետվությունը և խոսեք նրա հետ։
— Այո։ Պետք է ներողություն խնդրեմ։

Նիկան նայեց էկրանին։ Առավոտյան կարծում էր, որ ծրագրային ընկերության գործը թվերը ճիշտ ցույց տալն է։ Այժմ տեսնում էր, որ մեկ թվի ճիշտ ըմբռնումը կարող է ազդել մարդու աշխատանքի, հեղինակության և հոգեկան հանգստության վրա։

Մի քանի րոպե անց գրասենյակի անկյունից կրկին կարճ ազդանշան լսվեց։ Նիկան նայեց տղամարդուն, որն առավոտից զբաղված էր էլեկտրոնիկայով։ Նա նույնիսկ գլուխը չբարձրացրեց. ըստ երևույթին մի բաղադրիչ էր փորձարկում։

— Մարի, ո՞վ է այդ մարդը։
— Մորթեզա Միրին։
— Անունը վրացական չէ։
— Որովհետև նա վրացի չէ, իրանցի է։
— Իսկ ի՞նչ է այստեղ անում։
— Առայժմ իմացիր միայն սա. եթե մեր գործից ինչ-որ բան չես հասկանում, դա զարմանալի չէ։ Դեռ առաջին օրդ է։

Նիկան նայեց Մորթեզայի սեղանի էլեկտրոնային սալիկին։ Կարծես այս ընկերությունն ավելի շատ գաղտնիքներ ուներ, քան հաճախումների մի աղյուսակը։

Երկրորդ զանգը՝ 12:06

Աջակցության հեռախոսը կրկին զանգեց։ Այս անգամ զանգահարողը Թբիլիսիի դպրոցներից մեկի աշխատակցուհին էր։

— Բարև ձեզ, ես Թամար Գաբունիան եմ՝ դպրոցից։ Մեզ օգնություն է պետք SkolaPlus-ում ծնողների մուտքը ակտիվացնելու համար։
— Լսում եմ ձեզ, տիկին Թամար։
— Մի աշակերտի մայրը կապվել է դպրոցի հետ։ Նա նոր է իմացել, որ որդին անցած շաբաթ մի քանի օր դասերին չի մասնակցել։ Ուզում է միացնել ծնողների հավելվածը, որպեսզի ինքն անձամբ տեսնի հաճախումներն ու տնային առաջադրանքները։

Մարին ասաց, որ կօգնի հավելվածը կարգավորել և ճիշտ մուտքի իրավունքներ սահմանել։ Բայց Թամարը դեռ չէր ավարտել։

— Խնդիրը միայն հավելվածը տեղադրելը չէ։ Մայրն ասում է, որ տղան ամեն օր պայուսակով տնից դուրս էր գալիս և սովորական ժամին վերադառնում… բայց դասարանի ցուցակում մի քանի օր բացակա է նշված։
— Իսկ ինքը ի՞նչ է ասում։
— Ասում է, որ այդ օրերին դպրոցում է եղել։

Նիկան, որն արդեն սովորել էր նախ հարցեր տալ և միայն հետո ենթադրություններ անել, բացեց իր նոթատետրը։

Էջի վերևում գրեց. «Նախ պարզիր ճշմարտությունը»։

Իսկ ներքևում՝ ավելի փոքր տառերով. «Այս անգամ խնդիրը միայն չորս րոպեն չէ»։

Ինչ սովորեցինք.
Սարքով գրանցված մուտքը և հերթափոխի ժամանակացույցը անկախ տվյալներ են։
Հերթափոխերն ու մուտքի իրավունքները պետք է ստուգվեն։
Նանան օգնում է վերլուծության և հաշվետվությունների կազմման գործում՝ միայն թույլատրված հասանելիության սահմաններում։
Աշակերտների հաճախումների հաշվառման հիմնական պատասխանատուն դպրոցն է։