چهار دقیقه

نیکا بریدزه ساعت ۹:۵۳ صبح برای سومین بار نشانی شرکت را روی تلفنش نگاه کرد. باران شب گذشته خیابان‌های تفلیس را شسته بود و آفتاب پاییزی از میان ابرها بیرون می‌آمد. جلوی در، تابلوی کوچکی نصب شده بود: نت‌سیتی.

روز اول کاری‌اش بود. هفته پیش برای مصاحبه آمده بود، اما هنوز از دیدن میزهایی که رویشان هم لپ‌تاپ بود و هم برد الکترونیکی تعجب می‌کرد. اینجا بیشتر به ترکیبی از یک دفتر نرم‌افزاری و کارگاه اختراع شباهت داشت تا شرکتی که در ذهنش تصور کرده بود.

صدای بوق کوتاه یک دستگاه از اتاق انتهایی شنیده شد. نیکا زیر لب گفت: «امیدوارم زنگ شروع کلاس نباشه!»

در باز شد. دختری با موهای قهوه‌ای و لیوانی در دست، او را شناخت.

ـ نیکا؟ خوش اومدی! من ماری‌ام.
ـ سلام. فکر کردم روز اول بهتره زودتر بیام.
ـ هفت دقیقه زودتر! یادداشت می‌کنیم. آخر ماه به درد خودت می‌خوره!

نیکا خندید. ماری او را به میز خالی کنار خودش راهنمایی کرد. گوشه دیگر دفتر، مردی با موهای جوگندمی پشت لپ‌تاپ نشسته بود و برد کوچکی را کنار دستش بررسی می‌کرد. نیکا فقط سلامی کوتاه کرد؛ مرد با لبخند پاسخ داد و دوباره مشغول کار شد.

تماس اول؛ ساعت ۱۰:۱۲

نیکا هنوز رمز ورود کامپیوترش را یاد نگرفته بود که تلفن ماری زنگ زد. او گوشی را برداشت و یک‌باره حالت چهره‌اش جدی شد.

ـ صبح بخیر، پشتیبانی نت‌سیتی، بفرمایید.
ـ خانم ماری؟ داویت مترولی‌ام، از رستوران. این‌بار واقعاً نمی‌دونم چه اتفاقی افتاده.
ـ بفرمایید، آقای مترولی.
ـ ساندرو می‌گه ساعت هشت سر کار بوده. دوربین هم نشون می‌ده ساعت هشت و دو دقیقه وارد شده. چیپش رو به دستگاه زده؛ ولی گزارش امروز با شیفتش جور درنمی‌آد. مدیر سالن می‌گه غایبه!

ماری پرسید دستگاه علامت ثبت موفق داده است یا نه. داویت جواب مثبت داد و ادامه داد که به خاطر تأخیرهای قبلی ساندرو، در فکر برخورد جدی با او بوده است.

ـ لطفاً فعلاً گزارش یا شیفت رو تغییر ندید. اول رویداد ثبت‌شده رو بررسی می‌کنیم.
ـ تا کی؟ اینجا همه منتظر جوابن.
ـ همین الان شروع می‌کنیم. ولی تصمیم درباره یک کارمند رو نباید با عجله بگیریم.

پس از تماس، نیکا نزدیک آمد. می‌خواست با حدسی هوشمندانه روز اولش را نجات بدهد.

ـ شاید چیپ خراب بوده؟
ـ شاید. ولی اول سراغ داده‌ها می‌ریم. حدس مرحله بعده.

ماری سامانه منابع انسانی رستوران را باز کرد. کنار نام «ساندرو کرسلیدزه» رویدادی ثبت شده بود: ورود، ساعت ۰۸:۰۲. ارتباط دستگاه آنلاین برقرار بود و آن ورود به حساب کارمند منتقل شده بود.

نیکا گفت: «پس دستگاه کار کرده! چرا گزارش مشکل داره؟»

ماری به دو بخش صفحه اشاره کرد: یکی ثبت خام ورود و خروج؛ دیگری برنامه شیفت و محاسبه وضعیت کارمند. توضیح داد که ورود ثبت‌شده لزوماً به معنای تطبیق خودکار با شیفتِ مورد انتظار مدیر نیست.

برای روشن‌شدن موضوع، کوتاه درباره راه‌های حضور و غیاب توضیح داد: در این رستوران کارمند با چیپ یا کارت روی دستگاه ثبت می‌کند؛ بعضی دستگاه‌ها کد هم می‌پذیرند؛ و بعضی کسب‌وکارها بدون خرید دستگاه، از اپلیکیشن موبایل و محدوده مکانی مجاز استفاده می‌کنند.

چهار دقیقه

ماری برنامه کاری همان روز ساندرو را باز کرد. شیفت فعلی از ساعت ۱۸:۰۰ شروع می‌شد؛ درحالی‌که مدیر رستوران انتظار داشت ساندرو شیفت صبح باشد. جست‌وجوی سوابق نشان داد برنامه کاری در ساعت ۰۷:۵۸ تغییر کرده است.

نیکا یک بار ساعت روی صفحه را خواند و بار دیگر به ثبت ورود نگاه کرد. چهار دقیقه فاصله.

ـ یعنی چهار دقیقه قبل از ورود ساندرو، شیفتش عوض شده؟
ـ بله. حالا سؤال اصلی این نیست که «دستگاه خراب شده؟»؛ باید بفهمیم «چه کسی شیفت رو تغییر داده و چرا؟»

نام حساب ثبت‌کننده تغییر، «لوان گوگوبریدزه» بود؛ یکی از مسئولان رستوران. اما لوان همان روز در باتومی مرخصی داشت.

نیکا با هیجان گفت: «پس کسی حسابش رو هک کرده!»

ماری جواب داد: «هنوز زوده اینو بگیم. ورود به حساب با دزدیدن حساب یکی نیست.»

همکار تازه‌وارد با نانا آشنا می‌شود

ماری برای جمع‌بندی داده‌هایی که مجاز به دیدنشان بود، بخش دستیار هوش مصنوعی منابع انسانی را باز کرد.

ـ این ناناست. می‌تونی با زبان معمولی ازش بپرسی چه چیزی توی گزارش‌ها دیده می‌شه.
ـ یعنی باید دستور خاصی بلد باشم؟
ـ نه. فقط سؤال روشن بپرس.

ماری نوشت: «نانا، لطفاً اطلاعات ثبت ورود امروز ساندرو و برنامه شیفتش رو خلاصه کن و بگو چه موردی نیاز به بررسی داره.»

نانا براساس اطلاعات در دسترس او پاسخ داد: «ورود ساعت ۰۸:۰۲ ثبت شده است. برنامه کاری در ساعت ۰۷:۵۸ تغییر کرده و شیفت فعلی از ۱۸:۰۰ آغاز می‌شود. لازم است دلیل تغییر شیفت و مجوز حساب ثبت‌کننده بررسی شود. صرف این اختلاف، دلیل کافی برای نتیجه‌گیری درباره غیبت عمدی نیست.»

نیکا پرسید آیا نانا می‌تواند گزارش رسمی هم بنویسد. ماری گفت بله، می‌تواند در تهیه خلاصه و متن گزارش کمک کند؛ اما تغییر اطلاعات کارکنان و تصمیم‌های مدیریتی باید از مسیر مجاز و تأیید مسئول مربوط انجام شوند.

ـ پس می‌تونم بگم «نانا، برای فردا یه بهانه خیلی حرفه‌ای برای دیر رسیدنم بنویس»؟
ـ حتماً. فقط ممکنه اولین گزارش نانا برای مدیر، درباره خودت باشه!

نیکا خندید. برای اولین بار فهمید هوش مصنوعی در یک نرم‌افزار کاری فقط یک پنجره گفت‌وگو نیست؛ گاهی راهی است برای اینکه سؤال درست را زودتر پیدا کنی.

حسابی که صاحبش در باتومی بود

ماری با لوان تماس گرفت. لوان تأیید کرد که خودش برنامه را تغییر نداده، اما برای مواقع اضطراری، رمز حساب مدیریتی‌اش را در اختیار یکی از مسئولان شیفت گذاشته است.

با هماهنگی داویت، مسئولان رستوران بررسی کردند چه کسی پشت کامپیوتر مشترک نشسته بود. معلوم شد یکی از کارکنان می‌خواسته برای جبران غیبت یک همکار بیمار، برنامه شیفت‌ها را مرتب کند. او از حساب بازمانده روی مرورگر استفاده کرده و ناخواسته شیفت ساندرو را به عصر منتقل کرده بود.

هیچ حمله‌ای رخ نداده بود. هیچ‌کس عمداً به ساندرو آسیب نزده بود. یک تصمیم عجولانه، یک حساب مشترک و چهار دقیقه فاصله کافی بود تا گزارشی گمراه‌کننده ساخته شود.

ماری در یادداشت داخلی پشتیبانی نوشت: «ورود ثبت شده؛ لازم است مدیر مجاز شیفت صحیح را پس از بررسی واقعیت، با دلیل مستند اصلاح کند. استفاده مشترک از حساب مدیریتی باید متوقف شود.»

پشت یک ردیف، یک انسان

داویت بار دیگر تماس گرفت. دیگر صدایش عصبانی نبود.

ـ پس ساندرو دروغ نگفته؟
ـ ثبت ورودش وجود داره و با چیزی که در دوربین دیدید هم‌خوانه. شیفت اشتباه تغییر کرده.
ـ من جلوی همه بهش گفتم دیگه بهش اعتماد ندارم...

ماری مکث کرد. در چنین لحظه‌ای هیچ دکمه‌ای در نرم‌افزار نبود که جمله گفته‌شده را پس بگیرد.

ـ بهتره گزارش کامل رو ببینید و با خودش صحبت کنید.
ـ آره. باید عذرخواهی کنم.

نیکا به صفحه نگاه کرد. صبح فکر می‌کرد وظیفه یک شرکت نرم‌افزاری این است که عددها را درست نشان دهد. حالا می‌دید گاهی درست‌فهمیدن یک عدد می‌تواند بر شغل، اعتبار و آرامش یک آدم اثر بگذارد.

چند دقیقه بعد صدای بوق کوتاهی دوباره از گوشه دفتر آمد. نیکا به مردی که از اول صبح پشت میز الکترونیک بود نگاه کرد. مرد حتی سرش را بلند نکرد؛ ظاهراً درگیر آزمایش یک قطعه بود.

ـ ماری، اون آقا کیه؟
ـ مرتزی میری.
ـ اسمش گرجی نیست.
ـ چون گرجی نیست؛ ایرانیه.
ـ اینجا چی کار می‌کنه؟
ـ فعلاً همین رو بدون که اگه چیزی درباره کارمون نفهمیدی، عجیب نیست. هنوز روز اوله!

نیکا به برد روی میز مرتزی نگاه کرد. با خودش فکر کرد این شرکت ظاهراً رازهای بیشتری از یک جدول حضور و غیاب دارد.

تماس دوم؛ ساعت ۱۲:۰۶

تلفن پشتیبانی دوباره زنگ خورد. این بار صدای زنی از مدرسه‌ای در تفلیس شنیده شد.

ـ سلام، تامار گابونیا هستم، از مدرسه. برای فعال‌سازی دسترسی والدین در اسکولا پلاس کمک می‌خواستیم.
ـ بفرمایید خانم تامار.
ـ مادر یک دانش‌آموز با مدرسه تماس گرفته. تازه فهمیده پسرش هفته پیش چند روز سر کلاس نبوده. می‌خواد اپلیکیشن والدین رو راه بندازه تا حضور و تکلیف‌ها رو خودش ببینه.

ماری گفت برای روند راه‌اندازی و تعیین دسترسی مناسب راهنمایی‌شان می‌کند. تامار هنوز حرفش را تمام نکرده بود.

ـ مسئله فقط نصب نیست. مادر می‌گه پسرش هر روز با کیف از خونه بیرون می‌رفته و سر ساعت هم برمی‌گشته... اما در فهرست کلاس چند روز غایب بوده.
ـ خودش چی می‌گه؟
ـ می‌گه اون روزها مدرسه بوده.

نیکا که حالا یاد گرفته بود پیش از حدس‌زدن سؤال بپرسد، دفترچه‌اش را باز کرد.

بالای صفحه نوشت: «اول واقعیت را پیدا کن.»

و زیر آن با خطی کوچک‌تر نوشت: «این یکی دیگر چهار دقیقه نیست.»

آنچه آموختیم:
ثبت حضور با دستگاه و شیفت مستقل‌اند.
شیفت و دسترسی‌ها باید بررسی شوند.
نانا ابزار تحلیل و گزارش‌نویسی در محدوده مجاز است.
مسئول اصلی حضور دانش‌آموز مدرسه است.